የሞባይል ቤቲንግ አጠቃቀም እያደገ ነው - የከተማ ወጣቶች ትዕይንት

ባለፉት ሁለት ዓመታት በአዲስ አበባ፣ በሐዋሳ እና በባህር ዳር ካፌዎች ውስጥ አንድ አዲስ ትዕይንት እየተለመደ መጥቷል። ወጣቶች ስልካቸውን ይዘው በእግር ኳስ ጨዋታ ወቅት ስክሪናቸውን እየነኩ ገንዘብ ሲያስተላልፉ ማየት ብርቅ አይደለም። ይህ ትዕይንት በአጋጣሚ የመጣ አይደለም። ከቴሌብር (Telebirr) መስፋፋት ጋር ተያይዞ፣ የኦንላይን ቤቲንግ ድህረ ገጽ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚጠቀሙ ሰዎች ቁጥር በከተሞች ውስጥ በሚታይ ሁኔታ እየጨመረ ነው። ኢትዮ ቴሌኮም (Ethio Telecom) ራሱ ባስፋፋው የሞባይል ገንዘብ አገልግሎት አማካኝነት ይህ ልማድ በአዲስ አበባ (Addis Ababa) ብቻ ሳይሆን በክልል ከተሞችም ስር እየሰደደ ነው።

ስልክ ላይ ብቻ የሚሆነው ግብይት

ከዚህ ቀደም ቤቲንግ ቤት ድረስ ሄዶ ካርድ መሙላት ወይም ገንዘብ በእጅ መስጠት የተለመደ አሰራር ነበር። አሁን ግን ይህ ሂደት በሙሉ በስልክ ይጠናቀቃል። ቴሌብር ቤቲንግ ገንዘብ ማስገቢያ አገልግሎት ከፍቶ በደቂቃዎች ውስጥ ወደ አካውንት ገንዘብ ማስገባት ይቻላል፣ አንዳንዴም CBE Birr ገንዘብ ማስገቢያ ቤቲንግ አማራጭ በኩል የሚንቀሳቀሱ ተጠቃሚዎችም አጋጥመውኛል። የንግድ ባንክ ኢትዮጵያ (Commercial Bank of Ethiopia) ካስተዋወቀው ይህ አገልግሎት ጋር ተያይዞ ገንዘብ የማንቀሳቀስ ሂደት ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ቀላል ሆኗል። ይህ ቀላልነት ወጣት የከተማ ነዋሪዎችን ወደ መስመር ላይ ውርርድ የሚስብ ዋና ምክንያት ሆኗል ብዬ አምናለሁ። ከዚህ በፊት እንቅፋት የነበረው ገንዘብ የማንቀሳቀስ ውጣ ውረድ አሁን ጠፍቷል፣ እናም ይህ ለገበያው መስፋፋት ቀጥተኛ አስተዋፅኦ አድርጓል።

ርካሽ ስማርትፎኖች መገኘታቸውም ሌላው ምክንያት ነው። ከሁለት ሺህ ብር በታች የሚሸጡ አንድሮይድ (Android) ስልኮች ገበያውን አጥለቅልቀዋል፣ እናም ደንበኞች ኢንተርኔት ላይ ብዙ ጊዜ የሚያሳልፉት ከእነዚህ ስልኮች በኩል ነው። ማህበራዊ ሚዲያ ማስታወቂያዎች ደግሞ ወደዚህ ልማድ የሚስቡ ተጨማሪ መንገዶች ናቸው። ብዙዎቹ ማስታወቂያዎች ደግሞ ሞባይል ቤቲንግ አፕሊኬሽን ኢትዮጵያ ውስጥ እንዴት እንደሚሰራ በቀላል ቋንቋ ያስረዳሉ። አንድ ወዳጄ በቴሌግራም ቻናል ስፖርት ውጤቶችን ሲከታተል ቆይቶ ወደ ውርርድ መግባቱን ነግሮኛል፤ ይህ ሁኔታ የተለየ አይደለም።

እንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ እና የስፖርት ውርርድ ባህል

የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ (English Premier League) በኢትዮጵያውያን ዘንድ ያለው ተወዳጅነት ከውርርድ ልማድ ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው። ሰኞ ማለዳ ቢሮ ሲገባ ስለ ማንቸስተር ዩናይትድ ወይም ቼልሲ ውጤት ብቻ ሳይሆን ስለ ማን ስንት ብር እንዳተረፈ ወይም እንዳጣ የሚነሱ ወሬዎች የተለመዱ ናቸው። አብዛኛው የፕሪሚየር ሊግ ውርርድ ግምት የሚደረገው ደግሞ ከሳምንት ሳምንት በሚደጋገመው ተመሳሳይ ውይይት ውስጥ ነው። ይህ ባህል ቀስ በቀስ ወደ ኦንላይን መድረኮች እየተሸጋገረ ይመስላል። ከውርርድ ድርጅቶች መካከል YenyaBet በአካውንት ማረጋገጫ ሂደት ላይ ቀላል የተባሉ ደረጃዎችን እንደሚጠቀም ተጠቃሚዎች ይናገራሉ፣ ይህም ለአዲስ ተመዝጋቢዎች መግቢያውን ቀላል ያደርገዋል። YenyaBet ኢትዮጵያ ምዝገባ ሂደት ላይ የተለያዩ ቤቲንግ ቦነስ እና ኮድ አማራጮች መኖራቸው ደግሞ ብዙ ወጣቶችን ለመሞከር እንደሚያነሳሳ ተጠቃሚዎች ይናገራሉ። እንዲህ ያለው ቀላል መዋቅር ውድድሩን ይበልጥ የሚያፋፋ ነው። ከውርርድ ባሻገር ካዚኖ እና ስሎት ጨዋታዎች ኦንላይን አማራጮችም እያደጉ መምጣታቸውን ተጠቃሚዎች ይጠቅሳሉ፣ ይህም ገበያውን ከስፖርት ውርርድ አልፎ ወደ ሌላ አቅጣጫ እየገፋው ነው።

ቁጥጥር ገና ወደኋላ ቀርቷል

ችግሩ ገበያው በፍጥነት እያደገ ቁጥጥሩ ግን ወደኋላ የቀረ መሆኑ ነው። የኢትዮጵያ ብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር (Ethiopian National Lottery Administration) ዘርፉን የመቆጣጠር ኃላፊነት ቢኖረውም፣ ከኬንያ (Kenya)፣ ናይጄሪያ እና ጋና ልምድ ጋር ሲነጻጸር ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ማዕቀፍ ገና ያልጠናከረ ነው። በእነዚያ ሀገራት የእድሜ ማረጋገጫ ተግባራዊ ተደርጓል። የተጫዋች ገደብ አቀማመጥም በዝርዝር ተቀምጧል፣ የማስታወቂያ ደንብም እንዲሁ። እዚህ ግን አብዛኛው ተጠቃሚ ያለ ምንም ገደብ በነጻነት ይንቀሳቀሳል። ብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር ፍቃድ ቁማር ጉዳይ ላይ ግልጽ የሆነ የክትትል ስርዓት አለመኖሩ ራሱ ለዚህ ክፍተት አንድ ምክንያት ነው ብዬ አስባለሁ። ገንዘብ የማንቀሳቀስ ቀላልነት ያለ በቂ ጥበቃ ሲኖር ወደ ከፍተኛ ኪሳራ ሊያመራ ይችላል፣ ይህ ደግሞ በተለይ ወጣቶች ላይ ስጋት ይፈጥራል። ማንኛውም ተጠቃሚ ከመመዝገቡ በፊት ስለ ፈቃድ ሁኔታ በብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር (National Lottery Administration) በኩል ማረጋገጥ ቢችል የተሻለ ይሆናል።

እስከዛሬ የመንግስት ተቋማት ስለ ኦንላይን ቤቲንግ ደንብ ግልጽ የፖሊሲ ማዕቀፍ ይፋ አላደረጉም። ይህ ማዕቀፍ ሲዘገይ ግን ገበያው በራሱ ፍጥነት እየሮጠ ነው። ቴሌብር እና ሌሎች ተመሳሳይ አገልግሎቶች እየሰፉ በሄዱ ቁጥር ተጠቃሚው ቁጥርም አብሮ ይጨምራል፣ ደንቡ ግን ገና ወደ ኋላ ነው።

ወደፊት ምን ይጠብቀናል